رربورن كلاوس ميشائيل ( مترجم : كيكاوس جهاندارى )

155

نظام ايالات در دوره صفويه ( فارسى )

تاريخ ندارد . اما در متن آمده است كه خواجه « از روى استقلال » از ابتداى ئيلان - ئيل به بعد تمام امور ادارى ايالت را بايد به عهده بگيرد و اين مربوط مىشود به سال تركى كه از بيست و هفتم ذو الحجهء 951 ( - يازدهم مارس 1545 م . ) آغاز مىگردد « 19 » . در سال 958 ( - 1551 م . ) خواجه معزول شد . گويا از او در دربار سعايت كرده بودند « 20 » . مطابق افضل التواريخ باز در همان سال شغل وى به خواجه روح اللّه اصفهانى كه ظاهرا در اين هنگام در مشهد به‌سر مىبرد سپرده شد « 21 » . پس از تسخير مجدد قندهار در سال 965 ( - 8 - 1557 م . ) مطابق روايت اين مرجع « . . . وزارت پناه مسيحا خواجه روح اللّه وزير خراسان را مقرر داشتند كه به ولايت قندهار رفته جمع و بنيچهء آن ولايت را مشخص نمايد و نائب خود در آن ولايت گذارد . . . » « 22 » . ضمن وقايع ده سال بعد ، يعنى سال 975 ( - 8 - 1567 م . ) در همان مرجع باز از اين وزير ياد مىشود . پس از تسخير گيلان وى « . . . وزارت ( كل ) تيول و خالصه و مميّزى كل آن ملك را علاوهء مميّزى و وزارت خراسان . . . » « 23 » گرفت . وزراى گيلان همه به‌عنوان زيردست او تلقى مىشدند . در فرمان انتصاب وزير كه اين مرجع به اين مناسبت ذكر مىكند از « وزراى جزو گيلان » « 24 » صحبت مىشود . مسيحا خواجه

--> ( 19 ) - اين قضاوتى است كه از اوضاع و احوال برمىآيد . در رونوشت سندى مربوط به سال 951 ( - 5 - 1544 م . ) از خواجه به‌عنوان « وزير خراسان » ياد شده ( حاشيهء نمرهء 62 همين فصل و قسمت مربوط به آن در متن ) . پس مطلبى كه در احسن التواريخ ، ص 355 ذكر شده و مطابق آن هنگامى كه وى در سال 958 ( - 1551 م . ) به زندان افتاد ، سابقهء چهار سال اشتغال به كار داشت به نظر نادرست مىآيد . ( 20 ) - براى چند هفته يا چند ماه نيمى از وزارت كل به وى داده شد ( خلاصة - التواريخ ، ص a 164 ) اما چون به سمع شاه رسيد كه وى تسخير آفتاب كرده است ( خلاصة التواريخ ، ص b 165 ؛ احسن التواريخ ، ص 355 ؛ تاريخ عالم‌آراى عباسى ، ص 161 ) باز دستگير شد . طبق اظهار احسن التواريخ وى قبلا هم مورد بىمهرى بود و آن هم به علت ظلم و جور « عمالش » . ( 21 ) - افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص b 154 . ( 22 ) - افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص b 223 . ( 23 ) - افضل التواريخ ، جلد دوم ، ص a 254 . ( 24 ) - براى نقل قول بيشتر از اين رونوشت -